Trả lời nhanh: Hàn the (borax, acid boric) và formol (formaldehyde) không có trong danh mục phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm. Kiểm nghiệm hàn the, formol giúp phát hiện hai chất này trong giò chả, bún, bánh cuốn, thủy sản. Phòng thí nghiệm có thể định tính (có/không) và định lượng chính xác hàm lượng.
Điểm chính cần nhớ
- Hàn the và formol không được phép dùng làm phụ gia thực phẩm.
- Hay gặp ở giò chả, chả cá, bún, phở, bánh cuốn, bánh đúc, thủy sản tươi.
- Que thử nhanh chỉ để sàng lọc; kết luận pháp lý cần phiếu kết quả của phòng thí nghiệm.
- Cơ sở vi phạm có thể bị xử phạt hành chính và buộc tiêu hủy sản phẩm.
Hàn the và formol là gì?
Hàn the là tên gọi phổ biến của natri borat (borax) và các hợp chất của acid boric. Trước đây hàn the từng bị dùng để làm giò chả, bún, bánh dai giòn và lâu hỏng. Formol là dung dịch formaldehyde, thường dùng trong công nghiệp và bảo quản mẫu sinh học, bị trộn trái phép vào bánh phở, bún, thủy sản để giữ “tươi” và chống ôi.
Cả hai chất đều không nằm trong danh mục phụ gia được phép sử dụng theo Thông tư 24/2019/TT-BYT. Hàn the tích lũy trong cơ thể có thể gây tổn thương thận, gan, rối loạn tiêu hóa; formaldehyde được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người.
Thực phẩm nào hay bị trộn hàn the, formol?
| Chất | Thực phẩm hay gặp | Lý do bị lạm dụng |
|---|---|---|
| Hàn the | Giò lụa, chả cá, nem chua, bánh cuốn, bánh đúc, bún, mì sợi | Tạo độ dai giòn, giữ màu, kéo dài thời gian bán |
| Formol | Bánh phở, bún tươi, cá, mực, tôm tươi | Chống ôi thiu, giữ hình dạng, “tươi” lâu |
Xem thêm chỉ tiêu cho từng sản phẩm như kiểm nghiệm bún tươi, kiểm nghiệm chả cá, kiểm nghiệm phở khô.
Phương pháp kiểm nghiệm hàn the, formol
- Định tính: xác định có hay không có hàn the, formol trong mẫu. Phù hợp để sàng lọc nguồn hàng.
- Định lượng: xác định hàm lượng cụ thể bằng phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm (quang phổ, sắc ký). Kết quả có giá trị pháp lý khi khiếu nại, tranh chấp hoặc làm việc với cơ quan quản lý.
- Que thử nhanh: tiện lợi tại chợ, bếp ăn, nhưng có thể dương tính giả hoặc âm tính giả; chỉ dùng để sàng lọc.
Ai nên kiểm nghiệm hàn the, formol?
- Cơ sở sản xuất giò chả, bún phở, bánh cuốn muốn chứng minh sản phẩm sạch với khách sỉ, siêu thị.
- Bếp ăn tập thể, trường học kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào.
- Nhà phân phối, chuỗi bán lẻ đánh giá nhà cung cấp mới.
- Người tiêu dùng, tổ chức cần bằng chứng khi khiếu nại chất lượng.
Nếu kết quả phát hiện hàn the, formol?
Dừng sử dụng, dừng bán lô hàng đó và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Với cơ sở sản xuất, hành vi sử dụng chất cấm có thể bị xử phạt theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP), kèm biện pháp buộc tiêu hủy sản phẩm. Doanh nghiệp nên rà soát nhà cung cấp và kiểm lại lô mới trước khi đưa ra thị trường.
Kiểm nghiệm tại NewcenLab
- Phòng thí nghiệm đạt ISO/IEC 17025:2017 – VILAS 1118 (lĩnh vực hóa, sinh)
- Được chỉ định kiểm nghiệm thực phẩm: 387/QĐ-ATTP (Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế), 31/QĐ-CCPT-GSĐG (Bộ NN&PTNT)
- 15 năm kinh nghiệm, 2.000+ mẫu đã phân tích cho 300+ doanh nghiệp
- Kết quả hóa lý 3–5 ngày, vi sinh 5–7 ngày làm việc; báo giá trong 15 phút giờ hành chính
Nhận báo giá kiểm nghiệm → · Hotline 0908 867 287
Câu hỏi thường gặp
Hàn the có được phép dùng trong giò chả không?
Không. Hàn the không có trong danh mục phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm theo Thông tư 24/2019/TT-BYT.
Que thử hàn the có chính xác không?
Que thử chỉ dùng để sàng lọc. Kết luận có giá trị pháp lý cần phiếu kết quả kiểm nghiệm của phòng thí nghiệm.
Kiểm nghiệm hàn the mất bao lâu?
Chỉ tiêu hóa lý như hàn the, formol thường có kết quả trong 3–5 ngày làm việc.
Formol trong bánh phở nguy hiểm thế nào?
Formaldehyde được IARC xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người và không được phép dùng trong thực phẩm.
Căn cứ: Thông tư 24/2019/TT-BYT quy định quản lý và sử dụng phụ gia thực phẩm; Nghị định 115/2018/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP – cập nhật 26/10/2026.
Thẩm định chuyên môn: PGS-TS Nguyễn Văn Đông
Hóa học · hơn 30 năm nghiên cứu và giảng dạy · Trường ĐH Khoa học Tự nhiên – ĐHQG TP.HCM